Tímaritið Land & Saga fjallar um umrædda ljósmyndara og hvernig þeir fylgdust með lífi og vinnu viðfanganna í rúmt ár þar sem þau ferðast og gera heim sirkussins auðveldlega aðgengilegan almenningi, en fjöllistafólkið sér sjálft um alla uppsetningu og vinnu í kringum sýningarnar.
Björtum portrett myndum í skýjuðu veðri er raðað saman þar sem einstaklingurinn, einn, í einkennisbúningi, stendur framan við íslensku náttúruna, fjöllin og farartækið sem hann notar til að ferðast um landið. Manneskjan þekur stóran hluta myndrammans og áhersla er á hann, einangraðan í landslaginu. Við enda portrett ljósmyndanna sést mynd af flöktandi fatnaði hangandi úti í vindinum, sem leggur enn frekar áherslu á farand-sirkuslífið. Dagsbirtan er viðloðandi, en tvær myndir úti við sjást í rökkri sem gefur til kynna ferðalög sem spanna yfir langan tíma, eða daga og nætur. Pictoríalísk mynd af íslenskri náttúru er gefið meira rými þar sem hún hangir uppi ein, og sést í fjölbreytilegri en mildri litasamsetningu, án fólks eða hýbýla. Myndin gefur í skyn kyrrð og einangrun í loftkenndu rými og minnir helst á gömlu íslensku landslagsmálverk fyrri hluta 20. aldar en samsetning ljósmyndanna í heild gefur portrett myndunum lýrískan svip.
Rökkvaðar myndir af listafólkinu við störf semog bakvið tjöldin við undirbúningsvinnu, leiða áhorfandann áfram í söguþræðinum í áherslu á einstaklinginn, einangraðan. Tilfinning er fyrir kyrrð í öllu umfanginu, en ekki hasar og spennandi ringulreið eins og við mætti búast á sviðinu vegna þess að viðföngin eru umlukin dökkum skuggum og andlitssvipur þeirra vel sýnilegur. Við sjáum konu t.a.m. svífandi á reipi í stóru dökku rými og sterkri sviðslýsingu en hún er ein á myndinni, umlukin stórum skugga. Það er áberandi gegnumgangandi rauður liturinn í myndaseríunni sem gefur til kynna spennuna sem fylgir sviðsframkomunni. Sterk rauð og blá sviðslýsingin saman gefur svo tilfinningu fyrir ólgu í þöglu andrúmslofti.
Heildarmyndin sýnir náttúruna og sviðið í bakgrunni aftan við einstaklinginn. Sýningin gefur okkur hárfína skynjun á lífi farandfólksins, og e.t.v. hefur það eitthvað að gera með stórt neikvætt rýmið í kringum formin sem einkennir alla myndaseríuna. Litir og lýsing virðast eiga stóran þátt í að mynda andrúmsloftið og gefa áhorfandanum tilfinningu fyrir ljóðrænni stemningu í mildu umhverfi ferðalaga í íslensku náttúrunni þar sem einstaklingurinn er rammaður inn með fjöllunum sem er svo parað við heiminn sem hann stígur inn í á sviðinu. Áhorfandinn er ávalt fjarverandi þegar fólk sýnir listir sínar á sviðinu.
Á veggnum er uppsett vídeó sem gefur okkur skjáskot sem eru svipuð og þau sem ljósmynduð eru. Hljóðið sem kemur frá því bætir við upplifun áhorfandans. Á meðan hann gengur um sýninguna, heyrir hann í léttri tónlist sem gefur til kynna ferð með sirkusfólkinu og hljómar svipað spánskri gítartónlist. Þegar áhorfandi gengur burtu frá myndunum (í horni salarins) og inn í næstu ljósmyndasýningu, þá hverfur tónlistin og tilfinning er fyrir að hafa fengið eins konar skjáskot af ástandi úr lífi fjöllistafólksins.
Sýningin er heppilega uppsett að því leyti að hún er aðskilin frá sýningarsalnum og upplifuð í rými sem er þrengra og minna þannig að þegar áhorfandinn gengur frá, þá er hann að yfirgefa heiminn sem gerist bakvið rauða tjaldið og veröld sirkussins áður en hann fer inn í aðal sýningarsal ljósmyndasafnsins, sem gerir sýninguna meira heldur enn uppstillingu nokkurra mynda á vegg. Að leyfa gestum upplifa sýninguna á þennan hátt gefur þeim meira. Samsetning og val mynda skiptir sýningunni annars vegar í ferðalög og hins vegar í leikhúsið þannig að ákveðið þema skapast í kringum verkin. Að degi til eru ljósmyndirnar upplýstar að miklu leyti í dagsljósi þar sem sólarljós streymir inn um glugga og fellur nokkurn veginn jafnt á öll verkin sem gefur öllum myndunum jafnmikið vægi en það að rýmið sé lítið framkallar nánd við verkin.
Kate love, kenningasmiður í listum, skrifar um reynslu af list til að fanga (í skrifunum) hvað það gæti þýtt að upplifa listaverk. Hún talar um „yfirvald reynslunnar” sem er þá einstaklingurinn sem upplifir atburð. Það að geta upplifað eitthvað til fullnustu og vera meðvitaður um það er skv. henni það sem listamaðurinn þarf að túlka í verkum sínum. Hún útskýrir fullyrðinguna um að við séum ekki lengur að upplifa hlutina sjálf, og að við séum ekki meðvituð um að við séum að upplifa þá en þá er átt við hluti eins og daglega, ómerkilega hluti, en hún varpar fram spurningu um hvernig þessi skortur á upplifun gæti haft áhrif á skilning okkar á upplifun listarinnar almennt. Hún leggur jafnframt til að það sé samhljóða skoðun um það að hafa gengið í gegnum reynslu af einhverju tagi, tryggi einhvers konar yfirvald eða raunverulega þekkingu á því sem þú upplifðir. Þess vegna ætti myndlistarmaðurinn að vera knúinn til að vinna frá reynslu sinni, en þannig getur hann miðlað til áhorfandans og hann þá fengið að vita hvernig tilfinningin er.
Frændurnir (Gudmund og Haakon Sand) fylgdust með sirkus listahópnum og mynduðu hann í heilt ár, og kenna verkefnið við heimildarljósmyndun. Hér kemur inn athyglisverður punktur þegar borin er saman upplifun á umræddri sýningu og hvernig Love notar orðin reynsla og upplifun í sjónlistum. Sýningin í heild myndi væntanlega líta öðruvísi út ef ljósmyndararnir hefðu ekki nægilega reynslu til að miðla frá lífi fólksins. Ef til vill fengi landslagið og tóma rými rammans ekki hlutverk í myndrammanum, og áhorfandinn fengi þá ekki (að svo miklu leyti sem hann getur) að skynja þessa upplifun á einveru sem ljósmyndararnir virðast miðla til hans frá sinni eigin reynslu af ferðalögunum og farandlífi annarra.
Þegar tónlistin verður hluti af sýningunni eykur það nálægð við upplifun viðfanga myndanna. Þessar upplýsingar sem snerta skynfærin eru samstilltar við raunveruleikann skv. Love. (Reynsla er hluti af raunveruleikanum). Þegar kemur að sjónlistum, þá eigum við ekki að skilja eða vita eitthvað. Það á að vera hægt að miðla raunverulegri upplifun á einhverju með því að hafa áhrif á líðan áhorfandans, sem er einmitt það sem umrædd sýning leggur af mörkum.
Heimildir
„Sirkus Norðurskautsins Gudmund Sand og Haakon Sand,“ vefsíða Land & Saga, birt þann 8. mars 2021,https://icelandictimes.com/is/gudmund-sand-haakon-sand-at-reykjavik-museum-of-photography/.
Sama heimild
Adrian George, The Curator´s Handbook (London, Englandi: Thames and Hudson Ltd, 2020), 13.
Kate Love, „Experience of Art,“ í After Critisism: New responses to Art and performance, ritstj. Gavin Butt (Oxford, Englandi: Blackwell Publishing Ltd, 2005), 160-161.
Sama heimild, 167-168.
Sama heimild, 169.