Skip to main content

Umhverfisssýn í ólíkum menningarheimum: Skynjun og hugarfar sem hluti af alheimsvitund, eða aðskilin frá heildinni.

 




Xu Fei, Water Village, 2009
Austurlensk og vestræn menning eru ólíkar hvað varðar framsetningu á málverkum, og sést það í þessum tveimur verkum. Vestræn menning leggur áherslu á einn, eða nokkra hluti, en mikilvægið liggur í að einblína á hlutinn sjálfan, á meðan fegurðarfræðileg framsetning í austurlenskum málverkum sýnir heild, fremur en að leggja áherslu á eitt form eða fá. Í landslagsmálverkum má sjá mikla víðáttu, mikið af formum, og jafnvel fólki, en það er samband allra hluta, og heildarsýn sem er mikilvæg.[1] Í þessu samhengi er mikilvægt að hafa í huga félagslega sýn og aðstæður fólks. Það þarf að hafa í huga hvernig mismunandi menningar eru ólíkar þegar kemur að heildarsýn á veröldina, umhverfið, manneskjuna og sambandi allra þessa þátta.

Í austurlöndum eru landslagsmálverk oftar en ekki í uppáhaldi. Náttúran er yfirgnæfandi, og tilgangurinn er að framkalla róandi umhverfi, öruggt, og í þægilegum hrynjanda.[2] Vestræn landslagsmálverk hafa hins vegar lagt meiri áherslu á að fólk sé með í myndrammanum. Austurlenska hefðin er endurspeglun frá Taóisma, heimspeki stefnu sem er ráðandi í Kína ásamt stóru svæði annars staðar í Asíu, og ber trúarlegan keim, en þaðan kemur sú hugsun um manninn í sátt og samlyndi við alheiminn, þar sem stórbrotin náttúran er tákn fyrir þetta samband, Í vestrænni menningu er algengara að taka ákveðin form út úr umhverfinu og skilgreina þau inni í myndrammanum með framsetningu eins og listamaðurinn sjálfur vill túlka þau.[3]

Í málverkinu Water Village er hægt að greina fólk í sínum daglegu athöfnum, en þau virðast öll einsömul að því leyti að þau eru ekki að hafa samskipti hvort við annað. Einn maður situr sér á báti við vinnu sína, og hinir eru að gera það sama. Smæð þeirra gefur til kynna að það er ekki verið að einblína á einstaklinginn, eða samskipti þeirra, heldur á flæðandi samspil allra forma náttúrunnar sem koma fyrir í myndrammanum. Þetta kemur sjaldan fyrir í málverkum hins vestræna heims.[4]

Í mynd Kjarvals má sjá að verkinu er hægt að skipta í sex hluta samkvæmt gullna sniðinu í skiptingu myndverka. Áherslan er á takmarkað svæði, fjallið, og samband lita og ljóss sem fellur á formið. Í myndinni Water Village getur að líta á verk þar sem ekki eru reiknuð stærðfræðileg hlutföll forma til þess að skipuleggja rými, og ekki er áhersla á línulega fjarvídd til þess að skapa fjarlægð. Við sjáum svokallaða andrúmsfjarvídd, þar sem vð erum að horfa á stórt loftkennt svæði með mörgum formum.[5]

 
Jóhannes S. Kjarval, 1948, Listasafn Reykjavíkur.

Þegar við sjáum málverk Xu Fei getur að líta á svæði sem gefur tilfinningu eins og áhorfandinn sé að horfa með fuglsauga. Við skynjum ekki endilega að þetta sé landsvæði sem við ættum að bera kennsl á, heldur blasir ónafngreind víðátta við, og tilfinning er fyrir að við getum horft á hana út frá mörgum sjónarhornum. Mynd Kjarvals er máluð með þeim hætti að áhorfandinn finnur nálægð við formin og hefur á tilfinningunni að hann gæti snert aðalviðfangsefnið sem kemur fyrir í myndrammanum, en algengt er í vestrænni list að listamaðurinn reyni að skilgreina þann hlut sem hann einblínir á, stækka hann, nota fjarvíddarlínur að honum, stjórna forminu með því að draga það frá heildarmyndinni og túlka það á ákveðinn hátt sem samsvarar persónulegum stíl hans.[8]



 


 

[1] Ernst Pöppel, Quan Lei, Taoxi Yang, Xiaoxiong Lin, Yan Bao, Yi Wang, Yuan Fang, „ Aesthetic Preferences,“ 1.
[2] Sama heimild, 6.
[3] Sama heimild, 6.
[4] Sama heimild, 6.
[5] Sama heimild, 2.
[6] Letty Kwan, Richard Gonzalez, Richard E. Nisbett, Takahiko Masuda, „Culture and Aesthetic Preference,“ 1273.
[7] Sama heimild, 1260.
[8] Sama heimild, 1261.

Labels:

Popular posts from this blog

Pulp Fiction: Túlkun

  Heimildarmyndagerðamaðurinn John Grierson (1898-1972) lýsti heimildarmyndum sem skapandi framsetningu á raunveruleikanum (e. creative treatment of actuality). [1]  Oft er hægt að sjá sameiginleg einkenni í annars vegar heimildarmyndum og hins vegar skáldskap (hvíta tjaldsins). Í skáldskaparmyndinni  Pulp Fiction  (1994, Quentin Tarantino) má sjá hvernig leikstjórinn notar skapandi aðferð til að vísa í raunverulega sögu fyrri tíma og bera saman aðstæður nútímans við fortíðina, og einnig til að túlka aðalpersónur kvikmyndarinnar sem eru að knýja frásögnina áfram. Vincent Vega (John Travolta) og Mia Wallace (Uma Thurman) stíga inn í heim vinsællar menningar sjötta áratugarins þegar þau fara á veitingastaðinn  Jack Rabbit Slim´s  (mynd 1). Þar er starfsfólkið klætt upp sem sögulegar fígúrur þess tíma, eins og Buddy Holly og Marilyn Monroe. Þegar Mia stingur upp á veitingastaðnum, líkir hún Vega við Elvis Presley og segir að „Elvis manni“ myndi líka við þennan...
Read more

Dissected Buddha, 2011

Gonkar Gyatso, Dissected Buddha, 2011, samklipp, límmiðar, pensill á pappír, 280 x 229.9cm, Metropolitan Museum of Art, New York, USA. Flestir myndlistarmenn afmá hnitanet sem þeir nota til mælingar (sem auðveldar myndbygginguna), en athyglisvert er að  Gyatso  heldur því oftast í einhverju formi vegna þess að hann lítur á það sem tákn nútímalegrar framsetningar á leiðandi línum, eins þeim í gullna sniðinu. Ef litið er á verkið frá  búddískri  goðafræði, mætti túlka formin sem eru innan og utan við útlínur  Buddha , sem Mara, táknmið ills anda, tálsýnar og endurfæðingar. Skv. goðsögninni, sendi Mara her sinn til að freista  Buddha  með efnislegum og lostafullum gæðum, en þessi gæði eru einnig tákn ofbeldis. Þegar við rýnum í  fjöldan  af þessum smáu formum, dregur það athygli okkar frá hugtakinu  Buddha .  Gyatso  notar þessa framsetningu til að sýna okkur hvernig við missum sjónar á heildarmyndinni í nútíma neyslusamfélagi þeg...
Read more

Heimildaljósmyndun landslags í listrænum heimi Péturs Thomsen

 Pétur  Thomsen  (f. 1973), ljósmyndari, hefur á undanförnum árum fengið mikið lof hérlendis og erlendis fyrir ljósmyndaseríur sínar, sem fjalla um tilraunir mannsins til að ráðskast með náttúruna, og breyta henni í manngert  umhverfi.[1 ] Hér fjalla ég um eitt helsta verk hans,  Aðflutt landslag , og ber það saman við stefnu í landslagsljósmyndun sem kom á sjónarsviðið í  USA  u.þ.b. 1976, undir nafninu,  New   Topographics  (Hið manngerða  landslag).[2 ] Aðflutt landslag  er verk Péturs í heimildaljósmyndun Kárahnjúkavirkjunar, þar sem hann fór reglulega að mynda, en hann hóf verkefnið árið 2003, og var að mynda til ársins 2007. Myndirnar sína umbreytingu náttúrunnar af mannanna völdum á þessu tímabili, og má sjá hið manngerða landslag taka á sig mynd í mismunandi árstíðum, þar sem hann fór bæði á sumrin og veturna til að mynda, svo hægt sé að sjá breytinguna í landslaginu frá ári til  árs.[3 ] Pétur leggur áhe...
Read more