Mynd 1: Andy Goldsworthy, Early morning calm 1998, samofnir viðarstilkar á vatni, Derwent water, Cumbria, Englandi, https://tr.pinterest.com/pin/648307308840579347/?send=true
Breski myndlistarmaðurinn og umhverfissinninn Andy Goldsworthy (f. 1956) vinnur með skúlptúr og ljósmyndun í verkum sínum. Hann ólst upp í Leeds, nálægt óbyggðum í Englandi, en frá unga aldri hefur hann búið til skúlptúra með með fyrirliggjandi þætti náttúrunnar sem efnivið. [1]
List Goldsworthys er kennd við landlist og umhverfislist (þar sem unnið er með hráa náttúruna), en hann vinnur að miklu leyti í óbyggðum. Sú afstaða sem liggur bakvið öll verk hans er að manneskjan og náttúran séu ekki aðskilin, heldur samtvinnuð. [2]
Umræddur listamaður tekur efnivið úr landinu (eins og t.d. við eða lauf) og vefur hann aftur inn í það á vísvitandi hátt og lætur síðan áhrif náttúrulegra aðstæðna hafa sinn gang. Verk hans eru því ekki varanleg. Þau breytast í veðráttunni og brotna svo niður á einhverjum tímapunkti. Í Early Morning Calm (1998) getur að líta verk sem listamaðurinn býr til og framsetur í vatni. Það virkar eins og óhlutbundið form, framsett í myndrænni ljósmynd (í þokukenndri, mildri lýsingu), sem vekur upp áhugaverða spurningu: Hvert er markmiðið með verkinu? Í byrjun verður rætt hvaðan Goldsworthy dregur innblástur. Því næst verður aðferð hans rædd. Að lokum verður gerð greining á umræddu listaverki hans. [3]
Landslagið í ensku sveitinni þar sem Goldsworthy ólst upp og kynntist landbúnaði, mótaði skilning hans á því hvernig fólk vinnur með landinu. Honum hefur ávalt verið umhugað um landið, eiginleika þess og hvað verður um það. [4] Landlist Goldsworthys dregur fagurfræðileg áhrif úr sveitinni, og landslög í djúpum litum og þokukenndu samblandi ljóss og skugga sjást í mörgum verkum hans en fagurfræðin þjónar samt sem áður ekki miklum tilgangi í þeim skv. honum. [5]
Lýsingin er t.a.m. ekki endilega notuð í fagurfræðilegum skilningi heldur er dagsljósið og hvernig það breytist (ásamt breytum eins og hreyfingu, vexti og hrörnun) hjartablóð náttúrunnar og jafnframt orkan sem reynt er að beisla í verkunum. Til þess að vinna með náttúrunni þarf listamaðurinn að leyfa landinu að vinna með verkið á eigin tíma án þess að hann sé beinlínis að stjórna því sem gerist. [6] Skilningur fæst því ekki í fagurfræðinni heldur með því að vinna með efnivið náttúrunnar og horfa á hann breytast. Lýsing er því einungis orka sem hjálpar okkur að skilja náttúruna og hún getur breyst eins og allt annað sem fyrirfinnst í landinu.
Tími er viðloðandi hugtak í vinnu listamannsins. Andartakið þegar verkið er fullgert vekur áhuga hans vegna þess að það leiðir hann til umhugsunar um fortíðina og hversu mikill hluti hún er af því andartaki sem hann upplifir í verkinu. Goldsworthy leitast við að skilja eðli tímans í samhengi við náttúruna eða öllu heldur með því að vinna með náttúrunni eins og hann útskýrir það. Þess vegna býr hann til verk sem breytast á einhvern hátt eftir að þau eru fullgerð, og þannig fær hann einnig að vinna með eitthvað sem gerist í framtíðinni. Náttúruleg efni t.a.m. þiðna, brotnar niður, blotna og leysast upp. Verkið sem lífrænt ferli tekur því á sig eiginleika tímans og þá öðlast Goldsworthy aukinn skilning á efniviði þess og þ.a.l. aukinn skilning á sambandi sínu við náttúruna. [7]
Algengt er að Goldsworthy vilji komast undir yfirborð efniviðarins og uppgötva það sem liggur undir eða það sem hefur verið falið í langan tíma og draga það fram, eins og verið sé að draga fortíðina fram, en þannig finnst listamanninum hann ná að opna inn í lífskraftinn sem er í kringum hann. Fortíðin, eða innviði efnisins blandast þá inn í umhverfið. [8]
Orka er hugtak sem Goldsworthy notar til að lýsa því sem gerist þegar hann kannar kjarna efniviðarins, og sú orka streymir bæði í gegnum hann og landslagið. Líkami listamannsins og náttúran eru jafn mikilvæg í sköpun verksins. Það að horfa á efnið og snerta það er óaðskiljanlegt frá því rými þar sem formið fyrirfinnst. Það er erfitt að segja hvar þættirnir skarast. Rýmið í kringum efni eru því jafn mikilvæg og efnið sjálft. Einfalt dæmi væri þegar listamaðurinn snertir trjágrein, en þá er hann einnig að snerta og vinna rýmið í kringum efniviðinn. Hann gæti ofið lituðu laufi yfir trjágrein, og ef þau væru sett í vatn væri hægt að sjá lit laufsins blandast út í náttúruna (vatnið) sem leiðir til aukinnar mettunar litarins, sem myndi þá kenna listamanninum ýmislegt um efniviðinn sem hann vinnur með.[9]
Listamaðurinn hlustar í náttúrunni og reynir að veita henni eftirtekt. Hann staldrar við á einhverjum stað og tekur upp efni vegna þess að hann fær tilfinningu fyrir að eitthvað sé hægt að uppgötva og læra með því að vinna með það. Hann dregst að því hvernig hlutir þar tjá sig, og þegar hann telur sig hafa tilfinningu fyrir því þá hefst hann handa við að búa til verkið. Hann finnur ákveðið frelsi í að nota t.a.m. hendurnar, beitta steina, fjaðrir og þyrna sem verkfæri. Það fer alfarið eftir náttúrunni hvaða verkfæri eru notuð. Ef það t.a.m. snjóar, vinnur hann með snjó, og ef það haustar vinnur hann með laufblöð eða viðarstilka sem hann finnur á leið sinni. Með efniviðnum býr Goldsworthy svo til staðbundna innsetningu. [10]
Það sem listamaðurinn reynir að nýta við vinnuna er t.a.m. hreyfing sem á sér stað í efniviði eða rýminu, og/eða sjáanlegar breytingar á efni eins og lýsing, vöxtur og rotnun. Af þessu má geta að Goldsworthy vill síður gera inngrip í náttúruna þegar hann vinnur með efnivið hennar. Hann líkir t.a.m. sjálfum sér við tré og greinar þess sem vaxa út í umhverfið, og þar með breytist umhverfið náttúrulega. Hvorki er verið að bæta né brjóta niður. [11]
Eftir að verkið er fullgert er það í raun ekki hans lengur. Náttúran tekur við og verkið (í framtíðinni) verður háð henni. Í framtíðinni á sér þá stað samræða sem hægt er að læra af. [12] Verkið mun að lokum eyðast upp, en í huga listamannsins gæti það jafnvel talist sterkara og fullunnið þegar það brotnar niður og hverfur inn í náttúruna. [13]
Ljósmyndun er hluti af vinnuferli Goldsworthys en hann ljósmyndar öll verk sín til að útskýra verkin, og nálgun hans er ávallt sú að mynda eigi vinnuferlið á mismunandi stigum. Hann líkir verkinu við lífsferli eða hringrás sem hann er þá að mynda á ólíkum stigum. [14] Aðferðin gefur honum færi á að afla heimilda fyrir því hvernig innsetningin lítur út frá frumstigi yfir í hið tilbúna verk. Hann útskýrir einnig að ljósmyndun í ferlinu sé oftast eina leiðin til að sýna öðrum að hann hafi í raun skapað og unnið með náttúrunni þar sem ekki er alltaf möguleiki að flytja hlutina inn á söfn eða halda sýningar utan um þá. [15]
Goldsworthy vill meina að aðferð ljósmyndunar snúist einnig um hugtakið tíma en hann myndar efniviðinn (oftar en einu sinni) þróast og breytast. Hann leggur meira upp úr því að ljósmynda eitthvað sem er að gerast í náttúrunni ef að listaverkið er lífrænn hluti af umhverfi sínu þar sem það breytist. Hann kallar þetta raunverulegan stað þaðan sem hægt er að draga einhverja reynslu út frá. Ef hluturinn yrði færður inn á safn væri ekki eins merkingarbært að mynda ferlið. [16] Líkt og fagurfræðilegur tilgangur með ákveðinni lýsingu og sjónarhorni sé ekki undirstaða verksins þá er myndvinnsla til að breyta útliti landslagsins ekki heldur æskileg og notast Goldsworthy því einungis við hráar myndirnar eins og þær eru upprunalega teknar. Aðferð ljósmyndunar er því skjalfesting á upplifun og ferli náttúrunnar (sem má læra af). [17]
Early Morning Calm (1988) er umhverfisskúlptúr, unnin úr samofnum viðarstilkum, framsettur í vatni og minnir á einhvers konar tengslanet eða köngulóarvef (mynd 1). Í miðju hans sést hringlaga neikvætt rými sem verður til við endurspeglun. Verkið er því fullunnið af náttúrunni þar sem það endurspeglast í vatninu sem leiðir til formsins, en í ásýnd virðist það standa í heilhring í vatninu. Goldsworthy notar mikið af hnútum sem hann býr til úr viðnum til að halda verkinu á yfirborði vatnsins, og búin er til hálfhringur, mældur frá yfirborði vatnsins til að mynda (ímyndaðan) brennipunkt. Hálfur hringur er gerður með efninu til að sýna hvernig vatnið getur búið til spegilmynd (sem lítur út eins og fullunnin sköpun eða heilhringur). Hluturinn lítur út þvívíður þar sem yfirborð vatns endurspeglar einnig umlykjandi landslagið. Með verkinu er því hægt að skynja umhverfisvernd vegna þess að hér sýnir listamaðurinn (í endurspegluninni) að náttúran sé fær um fleira en fólk getur ímyndað sér. [18]
Tilfinning er fyrir rofi á jafnvægis- og rýmisskynjun í hárfínum viðarstilkum sem virðast standa í algjöru þyngdarleysi. Áhorfandinn skynjar ólík frumefni í náttúrunni saman sem vanalega sjást ekki samofin eins og þau koma fyrir í verkinu. Endurspeglunin í vatninu gerir að verkum að erfitt er að sjá hvar sjóndeildarhringurinn er og hvar undirlag vatnsins er.
Tíminn er viðloðandi þema í verkinu. Hægt er að skynja hugtök eins og hringrás og óendanleika í hringlaga forminu sem er í stóru hlutverki. Neikvætt rými eða hola eins og sést í umræddu verki (mynd 1) er eitthvað sem inniheldur orku skv. Goldsworthy, og rýmið þar opnar sýn inn í form sem hægt er að skoða betur. Tilfinning er fyrir að hægt sé að horfa inn í annan tíma, e.t.v. fortíðina, en við horfum á raunveruleikann (vatnið) og óraunveruleikann (spegilmynd vatnsins) og sjáum í raun ekki hvar eitt byrjar og annað endar. Hugtök eins og spegill og spegilmynd gefa til kynna að áhorfandinn sé að horfa í gegnum form sem opna inn í aðra vídd, en þokan í landslaginu magnar þá tilfinningu að eitthvað sé hulið, gagnsætt, eða að eitthvað sé handan hennar.
Til að vinna með hugtakið tíma í Early Morning Calm, þarf listamaðurinn að bíða og sjá hvað gerist eftir að skúlptúrinn er fullunninn. [19] Hægt væri t.d. að fylgjast með hvort að ástand viðarins breyttist með veðrinu og hvort að trjábörkurinn skrapaðist af vegna vatnsins eða veðráttunnar en þá sæjum við undir yfirborð viðarins sem áður var okkur hulið. Þetta myndi gefa okkur skilning á viðnum og umhverfinu í kringum hann skv. Goldsworthy. Mikilvægt er hér að viður og vatn séu næm fyrir breytingum, þar sem þessi hvörf eru meginæð náttúrunnar. Hverfulleiki í umræddu verki nær þá að endurspegla hverfulleikann í því sem vex og rotnar. [20]
Í umræddu verki er hægt að sjá dæmi um hvers vegna útskýring á ferlinu er mikilvæg. Lýsing og form geta myndað tálsýn fyrir áhorfandann og þá er sérstaklega mikilvægt að útskýra verkið. Þegar við skiljum hvað Goldsworthy er að gera og hvernig hann gerir það, þá skiljum við hvað náttúran gerir í verkinu. Vatnið getur t.a.m. haft áhrif á viðinn yfir tíma og skilaboðin um að náttúran geti klárað verkið kemst betur til skila heldur en ef áhorfandinn fengi einungis að njóta mikilfengleika formsins í fagurfræði lýsingar og forms. [21]
Ólíkt verki Goldsworthys er verkið Double Negative (1969) e. Michael Heizer varanlegt inngrip í náttúruna, og eitt af fáum verkum (sem enn eru til) sem teljast til landlistar eða umhverfisskúlptúrs sjöunda áratugarins.[22] Á þessum áratugi eða ca. 30 árum áður en umrætt verk Golsworthys var gert, hafði ný umhverfisvitund skotið rótum í vestrænu samfélagi og róttækustu listamenn þess tíma litu á þátttöku í náttúrunni sem nauðsynlegt skilyrði við listsköpun. Þessir einstaklingar fluttu til gríðarlegt magn af jarðbergi og steinefnum í eyðimörkum Bandaríkjanna við sköpun verka. [23] Double Negative (1969) var eitt þeirra, en það samanstendur af tveimur löngum skotgröfum, skornum beint í jörðina (hluti jarðar er færður úr stað). Líkt verki Goldsworthys, væri hægt að flokka þetta sem skúlptúr í náttúrulegu umhverfi en Heizer tekur úr jörðinni fremur en að byggja upp form úr henni. [24]
Hægt væri að efast um vistfræðilegt siðferði listamannanna og notkun þeirra á þungum jarðflutningstækjum til að rýma umfangsmikið magn af náttúrulegum steinefnum og jafnframt rýra varanlega yfirborð jarðar í nafni listar, en verk Heizers skapar ádeilu þar sem það býr til vísun í afleiðingar með því að breyta umhverfinu varanlega. [25] Aftur á móti er svo verk Goldsworthys rannsókn á umhverfinu. Hann lærir af umhverfinu án þess að vilja breyta því, og ólíkt aðferð Heizers, er tilfinning fyrir listamanninum sem hluta náttúrunnar og vilja til að læra af jörðinni.
Rithöfundur og fræðimaðurinn Andrew Brown útskýrir að inngrip í jörðina af hálfu listafólks skapi oft fagurfræðilegar og siðferðilegar deilur, og jafnframt varpar hann upp spurningum um hvort nauðsynlegt sé að verkin séu ádeila, og hver ábyrgð listamanna sé þegar kemur að umhverfisvernd. Skv. Brown er ekki alltaf nauðsynlegt að gagnrýna í verkum heldur getur verið nóg að spyrja spurninga eins og Goldsworthy gerir, þ.e.a.s. án þess að koma með endanleg svör eða hrófla upp umhverfinu. [26] Sannarlega verður þó að viðurkennast að verk Heizers og varanleiki þess er stöðug áminning um hversu mikil áhrif ein manneskja getur haft á umhverfið með gjörðum sínum.
Í ofangreindum túlkunum sést að markmið með umræddu verki Goldsworthys, er að gera áhorfandanum kunnugt um krafta jarðarinnar. [27] Formin í verkinu geta gefið til kynna endalausan vöxt eða endalausan sjóndeildarhring ásamt rofi á stöðugleika í jafnvægisskynjun eða tímaskynjun en það er vegna þess að jörðin sjálf (efniviður hennar) býr til þessa tilfinningu. Það að verkið gangi gegn því að stjórna umhverfinu gefur enn meira í skyn að móðir náttúra sé við völd. [28]
Markmiðið er einnig að sýna okkur hvernig við eigum að læra af náttúrunni en það felst í að dvelja á einum stað yfir tíma og taka eftir breytingum í efnivið hennar. Hugtökin tími og náttúra eru þá órjúfanleg og ekki hægt að skilja það án þess að vera á sama staðnum og sjá breytingarnar sem verða t.d. á milli árstíða. Frumefni í jörðu, lofti og vatni koma saman í umræddu verki, og formið breytist óhjákvæmilega í gegnum tíma og verkið mun taka á sig aðra mynd, en þá lærir listamaðurinn eitthvað nýtt um umhverfið og efnið sem í því fyrirfinnst. Hann vefur saman viðarstilkum inn í náttúruna til að framsetja umhverfið á ákveðinn hátt svo að áhorfandinn skynji krafta og mikilfengleika náttúrunnar, en lærdómurinn sem listamaðurinn dregur úr verkinu felst í að vinna með efnið og að fylgjast með umbreytingunni.
Heimildir:
1. Constable, Hand To Earth, 11.
2. „Andy Goldsworthy: British Sulptor, Photographer and Environmentalist.“
3. Sama heimild.
4. Constable, Hand To Earth, 11.
5. Nesbitt, Andy Goldsworthy: Sheepfolds, 15.
6. Goldsworthy, Andy Goldsworthy: A Collaboration With Nature.
7. Nesbitt, Andy Goldsworthy: Sheepfolds, 15.
8. Goldsworthy, Andy Goldsworthy: A Collaboration With Nature, Introduction.
9. Sama heimild.
10. Sama heimild.
11. Nesbitt, Andy Goldsworthy: Sheepfolds, 23.
12. Sama heimild, 18.
13.Goldsworthy, Time, 7.
14. Goldsworthy, Hand To Earth, 9.
15. Nesbitt, Andy Goldsworthy: Sheepfolds, 22- 23.
16. Sama heimild, 22-23.
17. Goldworthy, Hand To Earth, 9.
18. „Andy Goldsworthy.“
19. Goldsworthy, Time, 7.
20. „Andy Goldsworthy: British Sulptor, Photographer and Environmentalist.“
21. Constable, Hand To Earth, 18.
22. Michael Heizer, Double Negative, 1969, landlist, 487 x 9 x 15.2 metrar, Nevada, USA.
23. Brown, Art & Ecology Now, 10.
24. Sama heimild, 11.
25..Sama heimild, 11-12.
26..Sama heimild, 8.
27. Goldsworthy, Andy Goldsworthy: A Collaboration With Nature, Introduction.
28.Bridget L Goodbody, „Andy Goldsworthy: [review],“ 30.