Ólíkt frönskum kvikmyndum þá óx og dafnaði kvikmyndagreinin í Þýskalandi á erfiðum efnahagslegum og pólitískum tímum eftir fyrri heimsstyrjöld. Kvikmyndirnar vöktu athygli víða erlendis en þýskur expressjónismi var áberandi stíll á þessum tíma, og var vinsæll frá 1920 til 1926. Mikil tilraunastarfsemi og gróska átti sér stað í innilokuðu umhverfi greinarinnar þar sem erlendar kvikmyndir voru bannaðar um tíma. Á árunum 1916 til 1921 voru fantasíu kvikmyndir framleiddar í miklum mæli og litlar breytingar urðu á því. Strax eftir stríðið var ritskoðun afnumin og söguþræðirnir leiddust út í þema eiturlyfja, samfélagsvandamála, ótta, og vændis. Annars staðar þóttu þessar kvikmyndir óviðeigandi, en í þessu umhverfi þar sem tiltölulega mikið frelsi var til kvikmyndagerðar mynduðust þrír straumar (í Þýskalandi): Sjónarspilsmyndin, miðstéttardrama (kammerspiel), og þýskur expressjónismi.[1]
Expressjónismi tók fyrst á sig mynd ca. 1908 í málaralist og í leikhúsinu í gjörvallri Evrópu, en þó helst í Þýskalandi. Í málverkunum sjást ekki dempuð áhrif ljóss og skugga sem gefa verkunum raunsæja mynd af dýpt og massa. Formin eru stór, oft máluð í óraunverulegum litbrigðum og dökkum útlínum. Fígúrur eru framsettar langar, andlit eru lík grímum, og oft óttaleg. Byggingar sjást í óraunverulegri fjarvídd. Það var áskorun að framsetja þessi skekktu form í leiksviði kvikmynda, en í neðangreindri kvikmynd tókst vel að framkalla þessi stílbrigði sem sáust í expressjónískum málverkum.[2]
Stíllinn er viðfastur í einni áhrifamestu kvikmynd þögla tímabilsins, Das Cabinet des Dr. Caligari (1920, Robert Wiene). Í stað þess að byggja hefðbundin leiksvið (úti og innandyra) var málað á bakgrunn og áhorfandinn sér þá hluta myndarinnar á tvívíðum fleti. Flest í myndrammanum, eins og gluggar, hurðir, stigar og tré, er skakkt eða brenglað. Formin virðast ná hátt upp sem gefur áhorfandanum tilfinningu fyrir lofthræðslu eða svima. Áhrifin koma enn frekar fram í förðun, búningum, og stórum birtuskilum í samblöndun ljóss og skugga. Leikurinn var ýktur í rykkjóttum eða dansandi hreyfingum.[3]
Stíllinn túlkar hvernig skynjun og tilfinningar eru viðloðandi hjá persónunum eins og hryllingur, örvænting og innilokunarkennd. Þessi ástönd endurspegluðu líðan fólks í Þýskalandi á tímabili fyrri heimsstyrjaldar. Bærinn er málaður í harðskeyttum línum og endurteknum geometrískum formum, og mætti líkja strúktúr bygginganna við hvassar tennur. Þrúgandi tilfinning birtist í upphallandi línu sem virðist síga hratt niður á við á hægri hliðinni. Framsetningin á að vekja yfirþyrmandi tilfinningu þegar komið er að bænum og svo innilokunarkennd í þröngum götunum (þegar komið er lengra inn í bæinn).[4]
Innandyra má sjá svipuð áhrif þar sem ósamhverfir gluggar eru skekkt form, þ.e.a.s. strúktúrinn virðist vera að falla saman í hvössu þríhyrningslaga formi, Einnig má sjá hvernig er málað á gólfið til að líkja eftir áhrifum sólarljóss. Þessi óraunverulegi heimur er svo ýktur enn frekar í mynstrum sem er varpað á vegginn með tilbúnum skuggum. Þetta framkallar dýpt og ákveðið skekkt sjónarhorn á formum myndrammans.[5]
Í klassísku Hollywood kvikmyndunum er manneskjan helsta túlkunartækið og sviðssetningin og búningarnir eru umhverfisþættir sem virka sem aukaatriði. Expressjónískar kvikmyndir túlka manneskjuna með sviðssetningunni, þ.e.a.s. manneskjan og tilfinningar hennar teygjast og blandast inn í form leikmyndarinnar eins og má t.d. sjá í búningum í Caligari, en mynstur fatnaðar renna stundum saman við sviðsmyndina og verða eitt. Eins og sést í umræddri kvikmynd er sviðsmyndin því mikilvægt túlkunartæki, en í Þýskalandi var hún mikilvægasta tæki stílsins í kivkmyndagerð. [6]
Heimildir
[1] Kristin Thompson og David Bordwell, Film History: An Introduction. (New York, USA: McGraw- Hill Education, 2019), 86-87.
[2] Sama heimild, 89-90.
[3] Julie Hubbert, „Modernism at the Movies: The Cabinet of Dr. Clagari and a Film Score Revisited,“ The Musical Quarterly, 88, nr. 1 (2005): 63.
[4] Josh Bailey, „Key examples of German Expressionist style to be found in… The Cabinet of Dr. Caligari A visual guide,“ Vefsíða Academia, sótt þann 2. febrúar 2020, https://www.academia.edu/33917506/Key_examples_of_German_Expressionist_style_to_be_found_in_The_Cabinet_of_Dr._Caligari_A_visual_guide?auto=download.
[5] Sama heimild.
[6]Thompson og Bordwell, Film History, 90.