Ég náði tali af einum merkasta samtímalistamanni okkar tima, kúbanska listmálaranum José Bedia (f. 1959) þar sem hann útskýrir erkitýpur í verkum sínum. Bedia setur mikið af upplýsingum inn í myndrammann og væri því athyglisvert að sjá hið algilda í verkum hans, en áhorfandinn gæti þá mögulega skoðað verk hans út frá nýju sjónarhorni. Bedia nefnir m.a. þrjú málverk sem gagnlegt væri að skoða til þess að greina sameiginlegar erkitýpur sem leiða í gegnum verk hans og útskýrir hann einnig í hvernig samhengi hann framsetur þær (26).
Muasa Tay (mynd 1), eða hjartardýrið er andi skógarins og veiðinnar. Inni í dýrinu gæti verið náttúrumótíf Kúbu eða annarrar eyjar. Mannsandlit er teiknað á hjartasvæðinu sem gefur tilfinningu fyrir samruna manns og dýrs. Hringlaga ljósgeisla mótíf notar hann oft að túlka eitthvað óáþreifanlegt. Á Cora-Nayeri tungumáli Mexíkó er dýrið þekkt sem dýr ljóssins. Verkið er gert eftir viðveru á helgu vikunni í Mexíkó þegar menn koma saman klæddir grímum sem vísa til náttúrunnar (27). Myndin sýnir dæmi þar sem Bedia blandar saman þema frá Afríku og frumbyggjum Ameríku. Í Kongó, Afríku felst túlkun goðsagnarinnar í hinu yfirnáttúrulega og þekkist því vel á Kúbu. Þar tengist dýrið einnig tíma fyrir aðskilnað manna, guða og dýra (28). Það er er sterkt samband á milli veiðimannsins og hjartardýrsins, eins og sést hér í dýrahöfðinu á líkama manns. Bedia bendir á að dýrafórnir séu mikilvægar í afrísk-kúbönskum trúarbrögðum (29). Góð veiði tengist yfirnáttúrulegum öflum, ekki færni. Seiðgoðar (e. shaman) (sem er titill sem Bedia ber) geta einnig breytt sér í þessi dýr skv. mýtunni.
Muasa er bróðir mannsins, höfðingi náttúrunnar, og heilagt eins og sést þegar getur að líta myndina Maestro y discipulo (mynd 2) en þar virðast bæði dýrið og maðurinn vera fjötruð, og dýrið framsett sem meistarinn. Veiðin snýst því ekki um dráp heldur umbreytingu manns yfir í dýr eða samruna þeirra. Hugmyndasagan í kringum mýtuna á vel við Bedia sjálfan, en hún felur í sér horfinn tíma, og nostalgíu, þegar líf veiðimannsins (til forna) var ólíkt því sem þekkist í dag, og samband hans við anda og krafta náttúrunnar var öðruvísi. Græni liturinn sem rammar inn myndina gefur enn frekari áherslu á náttúru (31).
Hægt er að skilja Lilith og Kalunga (gyðju sjósins í Palo monte trúnni) nokkurn veginn sem sömu erkitýpu skv. listamanninum, en Bedia framsetur Lilith sem neikvæða og Kalunga er verndandi afl, en skv. Bedia, þá notar hann gyðjuna til að túlka ótemjandi og óstöðugt kvenlegt afl en ekki ferðalög eða það sem tengist honum persónulega (36). Athyglisvert er að í verkinu velur Bedia lit sem svipar bæði til moldar og blóðs þegar hann túlkar mýtuna. Hún virðist vaxa upp úr jörðinni líkt og tré, sem gefur til kynna skilning hans á heiminum út frá náttúrumótífum og jafnframt það að maðurinn sé uppruninn frá, og honum viðhaldið af jörðinni. Kvenkyn er gefið til kynna í síðu hári og breiðum mjöðmum en engin erótík eða andlitsdrættir eru í henni. Snákaformið við hendur hennar vísar í Sarabanda, yfirnáttúrulegan leiðbeinanda Bedia (úr Palo monte) (37).
Listræna tungumál Bedia er tungumál fjöldamenningar. Klassísk menntun ásamt óvestrænni þjálfun á þátt í að gefa verkum hans algilda merkingu. Að koma frá tilraunakenndu tímabili níunda áratugarins sem einkennist af mörgum miðlum innsetningalistar samhliða hefðbundinni listmálun hefur leitt Bedia inn í listasamfélag samtímans. Það sem er áberandi í umræðunni er að Bedia er ekki að túlka eitthvað sem er ólíkt hans lífsháttum. Túlkunin miðlar flutninga Bedia frá uppruna sínum og löngun til að halda í fortíð og hefðir heimaslóða sinna. Miðlun hans endurspeglar aðferðafræði þeirra hópa sem hann túlkar en sameiginlegur þráður sem leiðir í gegnum menningar eru náttúruöfl, íkonógrafía, og mýtur sem hann notar.Tungumálið er því fjölþjóðlegt, byggt á rannsóknum og reynslu í umhverfi ferðalaga og svo einnig í heimi listasafna vesturlanda.
Notagildi tákna er ekki afmáð í fagurfræðilegu skyni. Formin eru framsett í samhengi við söguna og mýtuna til að þau sýni merkingu. Líkamar eru framsettir í einföldum útlínum og náttúran er meira áberandi þegar kemur að litum og formum. Það er tilfinning fyrir því að fólk sé einungis gefið til kynna af því að náttúran er uppistaða verkanna, sem hjálpar listamanninum að túlka samhengi forma. Þess vegna er ekki andlitssvipur, sjálfsmeðvitund eða erótík í andlitum/líkömum í verkum Bedia. Hið algilda, eða það sem er sameiginlegt í ofangreindum erkitýpum tilheyrir náttúruöflum (38). Áhorfandinn skynjar að það eru yfirnáttúruleg öfl í náttúruheiminum sem líf okkar er háð. Mætti því segja að náttúran sem sannleikur og hið æðsta afl sé ráðandi í ofangreindum verkum og hún stjórnar velmegun og ferðinni, hvert sem henni er heitið.
 |
| Mynd 1: José Bedia, Muasa Tay, 2015, Akríll á striga, 152 x 208 cm, José Bedia Jr |
26. Bedia, José og José Bedia Jr. „Viðtal við José Bedia myndlistarmann og José Bedia Jr. son hans og umboðsmann.“ Viðtal eftir Þórdísi J. Lareau, 30. nóvember 2020.
27. Bedia, José. „viðtal við José Bedia myndlistarmann “ Viðtal eftir Þórdísi J. Lareau, 4. desember 2020.
28. Sama heimild
29. Bedia, José. Panel Discussion. The Mystical Artwork of José Bedia. YouTube-Vídeó. 13:35, 10:40. Frá fyrirlestri José Bedia í Florida International University. Birt af „Cuban Research Institute (FIU)“ þann 1. apríl 2020. https://www.youtube.com/watch?v=BudYMzQ-Tbs
31. Barbara G Myerhoff, „The Deer-Maize-Peyote Symbol Complex,“ 65-67.
36. José Bedia (4.desember 2020).
37. José Bedia (4. desember 2020).
38. Bettelheim, Judith og Berlo, Janet Catherine. Transcultural Pilgrim: Three Decades of Work by José Bedia. Los Angeles, USA: Fowler Museum at UCLA, 2011.
